Қызылоба археологиялық ескерткішінде заманауи технологияларды қолдана отырып, барлау-зерттеу жұмыстары жүргізілді

Биылғы жылдың мамыр айында Астанада өткен халықаралық симпозиумда Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Алтын Орда тарихы ешқашан өз маңызын жоғалтпайтынын атап өтіп, оны «еліміз бен бүкіл адамзат шежіресіндегі ең маңызды беттердің бірі» деп бағалады.

Жошы ұлысының мұрасын зерттеу археологиялық материалдарға, жазбаша дереккөздер мен тарихи-этнографиялық зерттеулердің мәліметтеріне сүйенуді, сондай-ақ заманауи технологияларды қолдануды талап етеді.

Дәл осы бағытта Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданында орналасқан Қызылоба ескерткішінде Қозыбаев университеті мен Марғұлан университетінің (Павлодар қ.) зерттеу топтары жұмыстың жаңа кезеңін бастап жатыр. Ғалымдар заманауи зерттеу технологиялары мен әдістерін қолдана отырып, бірлескен археологиялық барлау жұмыстарын жүргізді.

Лидар мен геосканер – археологиялық ескерткіштерді зерттеуде қолданылатын заманауи технологиялар. Олар мәдени қабатқа зақым келтірмей, жер бедерінің ерекшеліктерін зерттеуге, ескерткіштің құрылысы туралы мәліметтер алуға және жер астындағы құрылымдарды анықтауға мүмкіндік береді. Жүргізілген барлау жұмыстары кешен аумағын зерттеп, оның кеңістіктік шекараларын нақтылауға және жаңа зерттеу учаскелерін анықтауға бағытталған.

Қызылобаның ерекше маңызы неде?

Мұнда табылған XIV ғасырға жататын кесене, болжам бойынша, Жошы әулетімен байланысты. Бұл соңғы жылдардағы ең маңызды археологиялық жаңалықтардың бірі саналып, Қазақстанның солтүстік аймақтары Алтын Орда тарихында маңызды орын алғанын дәлелдейді.

Қозыбаев университеті мен Марғұлан университетінің жемісті ынтымақтастығы 2019 жылы, ескерткішті бастапқы археологиялық зерттеу кезеңінде-ақ басталған болатын. Қазіргі бірлескен жұмыс осы қарым-қатынасты жалғастыра отырып, заманауи технологиялар мен кешенді ғылыми тәсілді қолдану арқылы Қызылобаны зерттеуге жаңа мүмкіндіктер ашады.

Бұл ретте бұл археологиялық нысан тек жекелеген сәулет ескерткіші ғана емес екенің атап өту керек. Ол – өңірдің ортағасырлық халқы, оның саяси және мәдени байланыстары, шаруашылық өмірі мен тарихи сабақтастығы туралы жаңа мәліметтер бере алатын анағұрлым ауқымды археологиялық кешеннің бір бөлігі.

Зерттеулердің келесі кезеңін 2027 жылы бастау жоспарланып отыр.

Жұмысқа екі университетерінің, отандық ғылыми-зерттеу институттарының ғылыми әлеуетін, сондай-ақ халықаралық серіктестерді тарту көзделуде. Археологиялық, тарихи және жаратылыстану ғылымдары тәсілдерін біріктіру жекелеген құрылыстарды зерттеу аясынан шығып, тарихи ортаны кешенді түрде қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді.

Басты мақсат – ескерткішті зерттеп қана қоймай, Солтүстік Қазақстанның ортағасырлық Еуразия кеңістігіндегі тарихи орнын тереңірек түсіну. Кешенді тәсіл, сонымен қатар, Жошы ұлысының этносаяси ұйымдасуымен, халықтың өзара қарым-қатынасымен, мәдени дәстүрлермен және өңірдің тарихи-мәдени дамуының сабақтастығымен байланысты тарихи процестерді зерттеуге жол ашады.

Қызылоба әртүрлі бағыттағы зерттеушілердің басын қосатын, жас ғалымдарды даярлайтын және халықаралық ғылыми жобаларды дамытатын маңызды алаңға айнала алады. Заманауи технологиялар өткенді зерттеудің жаңа құралдарын ұсынады, ал университеттердің ынтымақтастығы мен пәнаралық тәсіл Ұлы Дала тарихын ғылыми тұрғыдан зерделеуге мүмкіндік береді.